Already a subscriber? - Login here
Not yet a subscriber? - Subscribe here

Browse by:

Displaying: 1-14 of 14 documents

articles in english

1. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Filip Ivanovic

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The aim of the paper is to give a condensed presentation of the view on philosophy by one of the most important Church fathers and Byzantine thinkers, Maximus the Confessor. According to him the true Christian philosophizes three things, which are the commandments, the dogmas and the faith, so that “the commandments separate the mind from passions, the dogmas introduce it to the knowledge of beings, and the faith introduces it to the contemplation of the Holy Trinity”. In this way he defines the threefold spiritual development, which revolves around three kinds of philosophy: practical philosophy, natural philosophy and theological philosophy. These correspond to the participation in being, well-being and eternal-being, and play a core role on the goal of the Christian life; assimilation to God, i.e., deification. In addition, here the philosophy is seen as training for death, which was already present in ancient philosophizing, and thus these views of philosophy represent a connection between the ancient philosophical considerations and Christian faith which is the tradition to which Maximus eminently belongs.
2. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Václav Ježek

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The following announcement looks at Michael Psellos and Philo of Alexandria, two authors from different contexts and periods. It attempts to show how both authors, working within a given dogmatic tradition, sought to support and verify this tradition by producing an eclectic philosophical synthesis, drawing on and reconciling various philosophical currents. It shows how the Aristotelian categories were used as well as other philosophical techniques in both authors to address God’s immanence, transcendence and divine personalism. In the context of Philo of Alexandria the use of Greek philosophy, coupled with Judaism in the context of exegetical imagination, leads him to the discovery of God’s energies or powers, and their mediating role between God and the human being. Psellos comments on Gregory of Nazianzus’ theology, and the heresy of Eunomios within the Aristotelian categories of relation coupled with diversions into ideas, such as the superiority of oracles’ revelation in the thought of Aristides. This paper does not seek to compare shared concepts between these two authors as much as to show the method, which seeks out to produce an original thought by commenting on the existing and accepted dogma.
3. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Antonia Kakavelaki

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The notion of spirit (in Greek “πνεῦμα”) was a central notion of two ancient traditions: the medical and the philosophical tradition of ancient Greece and the neoplatonic philosophical one. In this paper we will examine the way in which a Byzantine philosopher of the 6th century, John Philoponus, handled this notion from a neoplatonic point of view, and how he assimilated the Aristotelian, the medical and the neoplatonic “πνεῦμα” theory in a single conception. Philoponus’ career can be divided into two periods: the one during which he was studying under Ammonius and the one during which he was writing in his own name, expressing his Christian convictions as a Byzantine philosopher, and criticizing neoplatonic doctrines opposed to the Christian dogma. We shall, thus, also present the refutation he gives to the neoplatonic theory of “πνεῦμα”, during the second period of his career.
4. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Athanasia Lyckoura

abstract | view |  rights & permissions | cited by
This paper seeks to explore Gennadios Scholarios’ views on sorrow. Scholarios studied and summarized Thomas Aquinas’ Summa Theologiae, the annotation of which occurs in “OEuvres complètes de Georges Scholarios”, Vol.VI). Scholarios’ treatise on sorrow is a chapter included to the total writings and corresponds to the exact Aquinas’ Prima Secundae’s chapters (see, Ιa-ΙΙae, 35-39). Scholarios’ reception of Aquinas’ ethics is approached through the concupiscible passions where sorrow is included. The comparison of the two texts provides useful edification, firstly as to the differences and convergences emerging, and secondly as to the reasons why Scholarios chose to emphasize on Aquinas. This method pointed out Scholarios’ critical perspective towards the passion of sorrow, a conclusion that asserts the autonomy of his thought.
5. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Spyros P. Panagopoulos

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Michael Psellus was one of the most erudite and prolific thinkers of the Byzantine Middle Ages. His oeuvre includes historical writings, philosophical treatises and commentaries, theological writings, poems, speeches, legal, geographical, military and medical works as well as works on music. Psellus taught all branches of philosophy by closely reading and commenting on the works of ancient philosophers, especially on Aristotle’s logical treatises. At the same time he had a strong preference for Plato and the Neo-platonists, especially for Proclus, whom he considered as an authority among ancient authors. Psellus may not have been an innovator, but he systematically tried to reconcile the Christian dogma with the ancient philosophical traditions. In his attempts to advance philosophical learning he was often attacked, concerning his theological orthodoxy, so that he often had to be careful to distance himself from heretical doctrines. In this paper, I will present the De omnifaria doctrina, a treatise which deals with various issues, such as philosophy, theology, psychology, ethics, metaphysics, biology, cosmology etc. The author attempts to present a worldview through the prism of Christian theology and ethics. Although Psellus depends on the scientific tradition, i.e. philosophy and theology, of both Classical and Late Antiquity, the De omnifaria doctrina constitutes an original work. A second feature by which one can speak of originality in De omnifaria doctrina is how to address the content: the Byzantine polygraph scientifically demonstrates a solvent and precise knowledge in his understanding of that. Lastly, the paper will attempt to present a synthesis of both science and philosophy during the 11th century of the Byzantium era.
6. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Elena Sobolnikova

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In modern philosophy of religion great interest attaches to the study of mystical experience as a form of cognition. The theory of cognition through mysticism as a means of direct recognition of the divine has usually been set against indirect (logically consistent or rational) knowledge. This dichotomy of the reasonable - as against the mystical - leads to subjectivism, skepticism. The study of mystical experience as a fact of culture lets us rethink the problem of this correlation. The mind’s ability to clutch at mystical experience in its spontaneity makes it possible to hold the experience in thought, and not letting it dissolve. Identifying the rational component in the mystical act, we make a fresh attempt on the synthesis of the scientific and mystical, on interpreting mystic experience against the sweep of philosophical tradition. Our topic touches on the problem of the ratio of direct-indirect knowledge: a matter just now under active discussion in literature. Our testimony considers the specifics of mystical knowledge, shows the kind of rationality it is, and examines the disciple’s attitude towards religious authority (canonical texts etc.). We address the ‘practical’ goal of achieving the highest mystical state; we demonstrate varieties of mystical experience on the solid base of Western and Russian philosophical traditions.
7. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Elias Tempelis

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In the late 6th century at the Neo-platonic School of Alexandria the anonymous Christian (uncertain) author of the Prolegomena to Platonic philosophy recorded a rather complete formulation of a theory about the mutual correspondence between the elements of the Platonic dialogues and the elements and causes of every cosmic reality. According to this theory, the commentator of each Platonic dialogue should pay attention to the correspondence of its elements (characters-dramatic date and place, style, way of conducting the conversation, demonstrations, problem being discussed and the good) both to the six elements of the universe (matter, form, nature, soul, intellect and divinity) and the six causes of every cosmic reality (material, formal, efficient, instrumental, paradigmatic and final). With respect to this theory the anonymous author of the Prolegomena depends to some extent on Proclus’ commentaries on Platonic dialogues. Thus, the theory is typically Neo-platonic, since it is based on analogy and hierarchy of being. It might also be seen as a pedagogical strategy which enabled the members of the School of Alexandria initially to comprehend the analogies of the elements of the Platonic dialogues to the elements and the causes of the material and the metaphysical worlds and, more importantly, to understand the Platonic doctrines.

articles in french

8. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Georges Arabatzis

abstract | view |  rights & permissions | cited by
La première partie de la communication est une présentation brève de l’état de la recherche sur la philosophie byzantine suivie d’un essai de périodisation de sa longue histoire. Après, on a la revue courte de trois périodes de la philosophie byzantine comprenant la personne du médiateur entre ciel et terre (première période), le philosophe de la cour royale (période classique) et les fractions des intellectuels à la fin de l’état byzantin. Ces considérations sont suivies par une esquisse de la pensée byzantine et ses structures de base comme les êtres, le visage, l’art, l’Un, la sensibilité commune, le bonheur. Après la chute de Constantinople, on voit l’institution d’un différé entre l’orient grec et l’occident, examiné ici à travers la différence entre littérature grecque des appels et littérature européen des projets. La philosophie byzantine face à l’académisme est vue comme un paradigme épistémologique, constitutif des niveaux référentiels du nom «Byzance». La communication finit par quelques pensées sur l’avenir de la discipline.

articles in german

9. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Denis Walter

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The first results of my Phd-thesis regarding Michael Psellos’ practical philosophy, namely his approach on brotherly love and cosmopolitism. I will analyze passages from several texts and present first translations. Secondly I will put his arguments in context with the classical pagan, late antique and Christian ways of understanding virtue, cosmopolitism and brotherly love as well as work out his proper innovation. Michael Psellos is representative for the byzantine way of thought and its unique mixture that just begins to be analyzed by modern scholars.

articles in russian

10. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Pavel Chelyshev

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In the XIX–XXth centuries materialist philosophy made a seri-ous attempt to explain the process of social development proceeding from the economic factor. But in practice, this doctrine revealed its historical ground-lessness making researchers go from the analysis of economic realities over to spiritual life of man. Creative works of Byzantine ascetic-mystic, poet and phi-losopher St. Symeon the New Theologian (949–1022), developing St. Augus-tine’s idea about coexistence of «the city of God» and «the city of man» in so-ciety set an example for this. St. Symeon speaks about Church and anti-church, which in everyday life oppose each other. Their opposition is of spiritual and moral character that defines all other differences, including economic and political ones. The philosopher considers the Church to be the community of peo-ple united in Christ by means of church sacraments, faith, hope and love into a single big organism. Anti-church, the community of people under tyranny of devil, is opposed to «the city of God». Devil draws people into peculiar net of social relations, «the body of Satan», through moral depravity. But neither technological progress nor social humanism and liberalism weaken the power of «the Prince of this world» over people, because their slavery is based on immorality and spiritual impoverishment. Opposition of these communities defines the character of historical process that will be completed in the last act of spiritual conflict, when Church wins a victory. Without this eschatological perspective history ceases to be history and loses its inner metaphysical sense.

articles in greek

11. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Κλείτος Ιωαννίδης

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Όταν καταπιάστηκαν οι χριστιανοί συγγραφείς με τη λογική οικοδομή της πίστης, γρήγορα κατάλαβαν το χρέος τους να απομακρύνουν από το έργο τους κάθε υποκειμενισμό, να συλλάβουν τη θρησκευτική ουσία με κάθε δυνατή αντικειμενικότητα. Γι’ αυτό το λόγο προσέφυγαν στην Ελληνική σκέψη που διέθετε για αυτό της το έργο όχι μόνο άφθονο υλικό, αλλά και τις επιστημονικές μεθόδους, τα όπλα της λογικής. Η ύψιστη αυτή ανάγκη των Πατέρων τους οδήγησε στον Πλατωνισμό, δηλαδή στη μελέτη των έργων του Πλάτωνος και των Νεοπλατωνικών, όπως του Πλωτίνου, του Πορφύριου και του Πρόκλου, χωρίς φυσικά να αγνοήσουν τον Αριστοτέλη, τους Στωικούς και άλλους σημαντικούς εκπροσώπους της ελληνικής σκέψης. Εδώ βρίσκεται το μεγαλείο της γόνιμης συνάντησης της χριστιανικής με την ελληνική σκέψη. Και δεν είναι τυχαίο που ο Κλήμης Αλεξανδρείας θεωρεί ότι υπάρχουν στην Εκκλησία δύο Παλαιαί Διαθήκαι, η των Ελλήνων και η των Εβραίων, και οι δύο παιδαγωγοί εις Χριστόν. Και ο Ιουστίνος ο μάρτυς ο φιλόσοφος, μαθητής του αρχαίου λόγου και της θύραθεν σοφίας, θεωρεί ότι όσα είναι καλώς ειρημένα ανήκουν στους χριστιανούς. Καταφεύγοντας σ’ έναν Πλατωνικό φιλόσοφο λέγει: «εφοιτούσα, όσο πιο συχνά μπορούσα κι έτσι έκαμα προόδους. Κάθε μέρα προχωρούσα όλο και περισσότερο. Η κατανόηση των ασωμάτων όντων με αιχμαλώτιζε σε ύψιστο βαθμό. Η θεωρία των ιδεών έδιδε φτερά στο πνεύμα μου, τόσο που μέσα σε λίγο καιρό πίστεψα πως είχα γίνει σοφός! Ήμουν μάλιστα αρκετά ανόητος, ώστε να ελπίζω ότι θα έβλεπα τον Θεό, γιατί αυτός είναι ο σκοπός της φιλοσοφίας του Πλάτωνος». Άλλωστε και ο Κλήμης Αλεξανδρείας και αυτός σπουδαστής ενδελεχής του αρχαίου λόγου, ομιλώντας για το θείο γνόφο, στον οποίο εισήλθε ο Μωυσής, ακολουθώντας την αλληγορική οδό της Αλεξανδρινής σχολής, θα μας πει ότι αντιστοιχεί με τις άρρητες και αειδείς ιδέες του όντος, γιατί ο Θεός βέβαια δεν βρίσκεται εν σκότει ή εν τόπω, αλλά πέρα από τον τόπο και από τον χρόνο και από την ποιότητα των όντων. Οι άρρητες και αειδείς ιδέες είναι Πλατωνική ανακάλυψη και Πλατωνική φιλοσοφική διατύπωση. Έτσι ο ελληνισμός δεν πέθανε τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, έστω και αν ο φανατισμός δολοφόνησε, κατακρεουργώντας την πανέμορφη φιλόσοφο και μαθηματικό Υπατία στην Αλεξάνδρεια. Πέθανε κάποια μορφή ελληνισμού, αφού επέτρεψε την αφομοίωσή του από τα καινούργια πνευματικά ρεύματα, τα οποία εξελλήνισε και γονιμοποίησε δημιουργικά στη συνέχεια, παραμένοντας σωστός και ακέραιος πνευματικά έναντι του πνεύματος του ανθρώπου και του συνειδητού εαυτού του. Ο ελληνισμός, ως λόγος και ως σκέψη, απορροφημένος από τους Έλληνες Πατέρες, οι οποίοι σπουδάζουν στην Αθήνα (Μ. Βασίλειος, Γρηγόριος Ναζιανζηνός), στην Αντιόχεια (Ιωάννης Χρυσόστομος), στην Αλεξάνδρεια (Κλήμης, Ωριγένης, Μ. Αθανάσιος κ.ά.) από τον Β΄ κιόλας αιώνα συντηρείται με τα πιο έντονα στοιχεία του εντός του χριστιανισμού (μέθοδος διαλεκτική, θεωρία, ενατένιση, απομάκρυνση από τα αισθητά, λόγος και έκσταση), αλλά και με την αλληγορική μέθοδο (σπήλαιον της Πολιτείας του Πλάτωνος, υπερουράνιος τόπος και υπερουράνια κίνηση, Φαίδρος, πνευματική γεωγραφία Φαίδωνος, δημιουργός του Τιμαίου, Αριστοτέλης, Στωικοί, Πλωτίνος και νεοπλατωνισμός, Ιάμβλιχος και μυστήρια (θεουργία) και άλλα πολλά, όπως Βάκχαι Ευριπίδου (πρβλ. π. Festugiere, Jean Danielou, Nock, Β. Ν. Τατάκη). Η ελληνική σκέψη, με τους εκλεκτούς εκπροσώπους της και επικεφαλής τον Πλάτωνα ασκεί και προπαρασκευάζει τον χριστιανό υποψήφιο προς την αλήθεια. Έτσι τα πολύτιμα σπέρματα των Εθνικών, όπως τα αποκαλούσε ο Ιουστίνος, συνταιριάζονται και εναρμονίζονται με την αποκάλυψη του Θεού που γίνεται εν Χριστώ Ιησού, και με την χάρη του Παναγίου Πνεύματος, όπως εμφανίζεται δυναμικά και πύρινα στο ιερό υπερώο των Ιεροσολύμων την άγια ημέρα της Πεντηκοστής. Φυσικά, φώτα ελληνικά αποτελούν την έναρξη της οδού προς την Αλήθεια και την ολοκλήρωση αυτού του δύσκολου και σταυρικού δρόμου προς τη θεία Αποκάλυψη. Με τη δύναμη του Τριαδικού Θεού και με τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, ως δύναμης εξ ύψους, μπορεί ο αγωνιστής χριστιανός να σωθεί και από την Σωκρατική αυτογνωσία (ο άσωτος υιός ήλθε εις εαυτόν και αναστάς επέστρεψε προς τον Πατέρα, οδηγήθηκε προς τη θεογνωσία και το μυστήριο του Θεού). Οδύσσεια και η μία οδός, Οδύσσεια και η άλλη. Και στις δύο περιπτώσεις ο πιστός χρειάζεται το φως του Ευαγγελίου και τη θεία χάρη.
12. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Στυλιανή Ν. Καργιώτη

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Ο άνθρωπος συνηθίζει να ζη μέσα στο πλέγμα μιας ψευδούς συνείδησης. Επειδή ο κόσμος είναι πολύπλοκος, η πιο λογική θέση είναι να παραδεχτούμε ότι εντός του ανθρώπου υπάρχουν περισσότερα από ένα στρώματα διαθέσεων, εστίες στοχασμών και κέντρα αποφάσεων. Όταν ενεργοποιείται το ένα, τα άλλα δεν αχρηστεύονται, αλλά βρίσκονται παροπλισμένα σε λανθάνουσα κατάσταση και περιμένουν την ώρα τους. Όμως ο άνθρωπος αποτελείται και από τα ενεργά και από τα λανθάνοντα αυτά στοιχεία που δεν έχουν ακόμα ενεργοποιηθεί ή δεν πρόκειται ποτέ να ενεργοποιηθούν. Έτσι ο άνθρωπος που πλανάται απομακρύνεται από το Θεό και αγνοεί την τάξη του κόσμου. Εξαιτίας αυτής της άγνοιας καταφεύγει αβίαστα σε λανθασμένες ερμηνείες των συμβαινόντων. Η παρούσα ανακοίνωση χρησιμοποιεί περιορισμένα τις θέσεις του Δαμασκηνού και του Βοηθίου ως «επίβασιν» - για να θυμηθούμε τον Πλάτωνα - προκειμένου να προχωρήσει στη συγκρότηση μιας προβληματικής για τον αυτοκαθορισμό και την πρόνοια. Ειδικότερα, θα υποστηριχτεί ότι οι πράξεις του ανθρώπου κυβερνώνται αφ’ εαυτών και δεν εξαρτώνται από έναν κατευθυντήριο μοχλό της τύχης, δηλαδή από μια αλυσίδα αιτίων ακούσιων ή απροσδόκητων. Εν συνεχεία θα εξετασθεί η σχέση Θεού και πρόνοιας, όπου θα δειχτεί πως ο παντογνώστης Θεός, ως το ύψιστο αγαθό, εσωκλείει την αγάπη και απεμπολεί το κακό, χωρίς να αίρει την ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης.
13. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Ηλίας Τεμπέλης

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Στη Νεοπλατωνική Σχολή της Αλεξάνδρειας στα τέλη του 6ου αιώνα ο ανώνυμος Χριστιανός (αμφίβολο) συγγραφέας των Προλεγομένων τῆς Πλάτωνος φιλοσοφίας προχώρησε σε μία μάλλον ολοκληρωμένη καταγραφή της θεωρίας περί της αμοιβαίας αντιστοιχίας μεταξύ των στοιχείων των πλατωνικών διαλόγων και των στοιχείων και αιτίων κάθε κοσμικής πραγματικότητας. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία ο σχολιαστής κάθε πλατωνικού διαλόγου πρέπει να στρέφει την προσοχή του στην αντιστοιχία των στοιχείων του (πρόσωπα - χρόνος και τόπος, χαρακτήρ, τρόπος τῆς συνουσίας, ἀποδείξεις, πρόβλημα και ἀγαθόν) τόσο προς τα έξι στοιχεία του σύμπαντος (ὕλη, εἶδος, φύσις, ψυχή, νοῦς και θεός), όσο και προς τα έξι αί-τια κάθε κοσμικής πραγματικότητας (ὑλικόν, εἰδικόν, ποιητικόν, ὀργανικόν, παραδειγματικόν και τελικόν). Ως προς αυτήν τη θεωρία, ο ανώνυμος συγγρα-φέας των Προλεγομένων στηρίζεται σε κάποιον βαθμό σε σχόλια του Πρόκλου σε πλατωνικούς διαλόγους. Έτσι η θεωρία είναι τυπικά νεοπλατωνική, αφού βασίζεται στην αναλογία και την οντολογική ιεραρχία. Θα μπορούσε επίσης να θεωρηθεί και ως παιδαγωγική στρατηγική, η οποία επέτρεπε στα μέλη της Σχολής της Αλεξάνδρειας αρχικά να κατανοούν τις αναλογίες των στοιχείων των πλατωνικών διαλόγων προς τα στοιχεία και τα αίτια του υλικού και του μεταφυσικού κόσμου και, πιο σημαντικό, να αντιλαμβάνονται την πλατωνική διδασκαλία.
14. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 6
Jan Zozulak

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Η πρώτη επαφή της βυζαντινής φιλοσοφίας με την περιοχή της Μεγάλης Μοραβίας σχετίζεται με τη χριστιανική ιεραποστολή των αδελφών Κωνσταντίνο Φιλόσοφο και Μεθόδιο. Προκειμένου να διευκολύνουν την προσέγγισή τους προς τους Σλάβους, ο Κωνσταντίνος επινόησε το γλαγολιτικό αλφάβητο. Έτσι βοήθησε τους Σλάβους να αναπτύξουν τον πολιτισμό και τη φιλοσοφία τους, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη μετέπειτα εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης των Σλάβων. Φαίνεται ότι στην αρχή της φιλοσοφικής σκέψης των Σλάβων βρίσκεται ο ορισμός της φιλοσοφίας του Κωνσταντίνου Φιλοσόφου. Ο σχηματισμός της φιλοσοφικής σκέψης του Κωνσταντίνου βασίζεται στη χριστιανοθεολογική παράδοση. Με το έργο του αναπτύσσονται οι σκέψεις της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινοχριστιανικής φιλοσοφίας στη Μεγάλη Μοραβία. Το ζήτημα της επιρροής της βυζαντινής φιλοσοφίας στην ανάπτυξη του πολιτισμού των Σλάβων χρειάζεται βαθιά εξερεύνηση, επειδή ο Κωνσταντίνος και ο Μεθόδιος δεν περιορίστηκαν μόνο στη μετάδοση της χριστιανικής πίστης, αλλά φρόντισαν να τη μεταλαμπαδεύσουν στους σλαβικούς λαούς και στο βυζαντινό πολιτισμό. Οι Σλαβικοί λαοί εξαιτίας της επαφής τους με τη βυζαντινή παράδοση με την οποία ανατράφηκαν, κατόρθωσαν να αποκτήσουν την εθνική και πολιτιστική τους ταυτότητα. Από το 2001 στη Σλοβακία ξεκίνησε μία προσπάθεια για την έρευνα της βυζαντινής φιλοσοφίας στο πλαίσιο των σχέσεων του βυζαντινού πολιτισμού και της σημερινής ευρωπαϊκής σκέψης.